Το πρώτο κουδούνι θα χτυπήσει και θα βρεθούμε και πάλι αντιμέτωποι με τις ίδιες ανησυχίες.
Φόβος μήπως το παιδί μας νιώσει μόνο του, παραγκωνισμένο, μήπως πονέσει, μήπως του κάνουν bullying. Αλλά και εξίσου δυνατός είναι και ο φόβος μήπως το δικό μας παιδί είναι εκείνο που κάνει κάποιον άλλον να πονάει.
Η λέξη «εκφοβισμός» είναι από εκείνες που σφίγγουν το στομάχι μας. Είναι ένας φόβος που ζει μέσα μας, είτε είμαστε γονείς είτε δάσκαλοι. Ο φόβος μήπως το παιδί μας πονάει και νιώθει μόνο του. Και, εξίσου δυνατά, ο φόβος μήπως το δικό μας παιδί είναι εκείνο που κάνει κάποιον άλλον να πονάει.
Ο παιδοψυχολόγος και σύμβουλος γονέων Ιωάννης Γλωσσόπουλος (kindest) έγραψε ένα βιβλίο, το οποίο δεν προσφέρει μαγικές λύσεις αλλά μπορεί να γίνει η αφορμή για μια συζήτηση που ίσως δεν ξέρετε πώς να προσεγγίσετε.
Ένας γίγαντας στο σχολείο
Ο Ορφέας φοβάται να πάει στο σχολείο. Ο Τούφας, ένα μεγαλόσωμο αγόρι, τον κάνει να νιώθει μικρός και αδύναμος. Μια μέρα, όμως, εμφανίζεται ένας απρόσμενος φίλος, ένας γίγαντας με μια καρδιά μεγαλύτερη από το μπόι του! Θα καταφέρει ο γίγαντας να βοηθήσει τον Ορφέα να βρει τη δική του δύναμη και να δείξει στον Τούφα ότι η αληθινή μαγεία κρύβεται στην καλοσύνη;
Ένα παραμύθι για τον σχολικό εκφοβισμό, την ενσυναίσθηση και τη μαγική δύναμη της φιλίας που μεταμορφώνει ακόμα και τους πιο σκληρούς ανθρώπους σε καλούς φίλους.
Ο γίγαντας της ιστορίας μας δεν είναι ένας τιμωρός. Είναι η φωνή της καλοσύνης που όλοι κρύβουμε μέσα μας. Είναι η δύναμη της ενσυναίσθησης, της ικανότητας δηλαδή να προσπαθούμε να νιώσουμε αυτό που νιώθει ο άλλος.
Στην ψυχολογία, ξέρουμε καλά πια ότι δεν μπορούμε να βοηθήσουμε ένα παιδί που εκφοβίζει, αν πρώτα δεν το καταλάβουμε. Δεν μπορούμε να «διορθώσουμε» μια συμπεριφορά, αν δεν σκύψουμε να δούμε την αιτία της. Πολλές φορές, πίσω από έναν μικρό «νταή», κρύβεται ένα παιδί που φοβάται, που νιώθει μόνο του ή που απλώς δεν έχει μάθει έναν καλύτερο τρόπο για να συνδεθεί με τους άλλους.
Συμβουλές για γονείς και εκπαιδευτικούς
Όταν το παιδί σας βιώνει άσχημες συμπεριφορές
Το πρώτο και πιο σημαντικό βήμα είναι να δημιουργήσετε έναν ασφαλή χώρο για να μιλήσει. Η αντίδρασή σας θα καθορίσει αν θα ξαναέρθει σε εσάς.
- Ακούστε με την καρδιά σας (Ενεργητική Ακρόαση): Αφήστε στην άκρη τις δικές σας έντονες αντιδράσεις –θυμό, πανικό– και απλώς ακούστε. Αντί για «Θα πάω εγώ να του δείξω!», δοκιμάστε: «Αυτό ακούγεται πολύ δύσκολο. Είμαι εδώ για σένα. Θέλεις να μου πεις περισσότερα;». Δώστε του τον χώρο να εκφράσει τον φόβο, τον θυμό ή τη θλίψη του χωρίς να νιώθει ότι πρέπει να σας προστατεύσει από τα συναισθήματά σας.
- Επικυρώστε τα συναισθήματά του: Είναι κρίσιμο το παιδί να ακούσει ότι αυτό που νιώθει είναι φυσιολογικό. «Καταλαβαίνω γιατί νιώθεις έτσι. Είναι πολύ άδικο αυτό που έγινε». Αποφύγετε φράσεις όπως «Έλα, μωρέ, μη δίνεις σημασία» ή «Απλά αγνόησέ τον», γιατί ακυρώνουν την εμπειρία του.
- Αναζητήστε λύσεις μαζί: Αντί να δώσετε εσείς τη λύση, ρωτήστε το παιδί. «Τι θα μας βοηθούσε να κάνουμε;», «Τι θα έλεγε ο γίγαντας της ιστορίας μας αν ήταν εδώ;». Αυτό το ενδυναμώνει και του δίνει πίσω τον έλεγχο που αισθάνεται ότι έχει χάσει. Οι λύσεις μπορεί να είναι από το να μιλήσει στη δασκάλα μέχρι το να παίζει με άλλα παιδιά στο διάλειμμα.
- Συνεργαστείτε με το σχολείο: Ενημερώστε τον εκπαιδευτικό της τάξης με ηρεμία και διάθεση συνεργασίας, όχι κατηγορίας. Πείτε: «Θα ήθελα να μοιραστώ μια ανησυχία μου και να δούμε πώς μπορούμε να το διαχειριστούμε μαζί». Το σχολείο είναι ο πιο σημαντικός σας σύμμαχος.
Όταν το παιδί σας μπορεί να φέρεται επικίνδυνα σε άλλους
Αυτή είναι ίσως η πιο δύσκολη θέση για έναν γονέα. Απαιτεί τεράστιο θάρρος και αγάπη για να το διαχειριστείτε σωστά. Το να κατηγορήσετε ή να τιμωρήσετε αυστηρά το παιδί σας, το πιθανότερο είναι να το κάνει πιο επιθετικό ή πιο μυστικοπαθές.
- Διαχειριστείτε πρώτα τα δικά σας συναισθήματα: Πάρτε μια βαθιά ανάσα. Ο θυμός, η ντροπή ή η απογοήτευση είναι κατανοητά, αλλά δεν θα βοηθήσουν. Το παιδί σας δεν είναι «κακό». Είναι ένα παιδί που δυσκολεύεται και σας χρειάζεται περισσότερο από ποτέ.
- Μιλήστε για τη συμπεριφορά, όχι για τον χαρακτήρα: Αντί για «Είσαι κακό παιδί», πείτε «Αυτή η συμπεριφορά, το να σπρώχνεις τον φίλο σου, δεν είναι σωστή και τον πλήγωσε. Θέλω να καταλάβω γιατί έγινε». Εστιάστε στην πράξη και στις συνέπειές της.
- Αναζητήστε την αιτία: Η επιθετική συμπεριφορά είναι σχεδόν πάντα ένα σύμπτωμα. Μήπως το παιδί ζηλεύει; Μήπως νιώθει αδύναμο σε κάποιον άλλο τομέα της ζωής του; Μήπως μιμείται κάτι που βλέπει; Κάντε ερωτήσεις με περιέργεια, όχι με διάθεση ανάκρισης: «Παρατηρώ ότι δυσκολεύεσαι τελευταία με τους φίλους σου. Συμβαίνει κάτι που σε στενοχωρεί;».
- Διδάξτε την ενσυναίσθηση και την επιδιόρθωση: Βοηθήστε το να μπει στη θέση του άλλου παιδιού. «Πώς θα ένιωθες εσύ αν κάποιος σου έπαιρνε το καπέλο σου;». Εξίσου σημαντική είναι και η «επιδιόρθωση». Βοηθήστε το να βρει έναν τρόπο να ζητήσει συγγνώμη – όχι με το ζόρι, αλλά ουσιαστικά. Μπορεί να είναι μια ζωγραφιά, μια κουβέντα ή μια πράξη καλοσύνης.
Ο Ρόλος του Εκπαιδευτικού: Ο «Γίγαντας» της Τάξης
Ο εκπαιδευτικός έχει τη μοναδική ευκαιρία να διαμορφώσει μια κουλτούρα καλοσύνης και σεβασμού μέσα στην τάξη.
- Μηδενική ανοχή στον εκφοβισμό, όχι στα παιδιά: Δημιουργήστε σαφείς και σταθερούς κανόνες για τη συμπεριφορά. Κάντε ξεκάθαρο ότι ο εκφοβισμός δεν είναι ανεκτός, αλλά ταυτόχρονα δείξτε ότι είστε εκεί για να βοηθήσετε όλα τα παιδιά να μάθουν καλύτερους τρόπους.
- Διδάξτε την ενσυναίσθηση ενεργά: Χρησιμοποιήστε ιστορίες, θεατρικό παιχνίδι και συζητήσεις για να καλλιεργήσετε την ικανότητα των παιδιών να κατανοούν τα συναισθήματα των άλλων. Το παραμύθι αυτό μπορεί να γίνει ένα εξαιρετικό εργαλείο για ένα ολόκληρο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
- Ενισχύστε τη δύναμη των «παρατηρητών»: Τα περισσότερα παιδιά σε ένα περιστατικό εκφοβισμού δεν είναι ούτε θύτες ούτε θύματα, αλλά παρατηρητές. Διδάξτε τους ότι η σιωπή δίνει δύναμη στον εκφοβισμό, ενώ η παρέμβασή τους, π.χ. να πουν «Σταμάτα», να φωνάξουν έναν ενήλικα, να συμπαρασταθούν στο θύμα, μπορεί να αλλάξει τα πάντα.
