Γράφει η Φωτεινή Καραγρηγόρη – Παιδαγωγός Προσχολικής Ηλικίας, MSSc Child Studies, Πιστοποιημένη Επιμορφώτρια Θετικής Διαπαιδαγώγησης
Είμαστε στην καρδιά του καλοκαιριού και οι ρυθμοί έχουν χαλαρώσει. Τα social media ξεχειλίζουν από ειδυλλιακές εικόνες τέλειων οικογενειακών διακοπών. Μας θυμίζουν ακόμα και πόσα καλοκαίρια μας απομένουν με τα παιδιά μας. Ας κοιταχτούμε όμως με ειλικρίνεια. Η εξάντληση όλης της χρονιάς έχει καθίσει βαριά στο σώμα μας και το νευρικό μας σύστημα ζητά απεγνωσμένα σκιά, ησυχία και ξεκούραση. Την ίδια ακριβώς στιγμή, ένα παιδί γεμάτο ενέργεια, απορρυθμισμένο από την αλλαγή του χειμερινού του προγράμματος, μας τραβάει επίμονα το χέρι: «Μαμά, μπαμπά, βαριέμαι!».
Αυτή την πραγματικότητα θέλω να δούμε. Αυτή που λέει ότι εσύ θέλεις να ξεκουραστείς κι εγώ το καταλαβαίνω απόλυτα, αλλά το παιδί σου θέλει να εκτονωθεί, να κινηθεί, να κουραστεί! Πρόκειται για μια μετωπική σύγκρουση αναγκών και ειναι και οι δύο εξίσου ζωτικές για το σώμα και το νευρικό σύστημα του καθενός και απολύτως αναμενόμενες. Στο βιβλίο μου, «Τα λάθη που θα κάνεις», Εκδόσεις Διόπτρα, γράφω για το πώς η γονεϊκότητα δεν είναι μια χορογραφία που πρέπει να εκτελεστεί τέλεια, αλλά μια ζωντανή σχέση που καλούμαστε να ζήσουμε αυθεντικά. Και το καλοκαίρι είναι ίσως το μεγαλύτερο crash test αυτής της αυθεντικότητας.
Όταν ακούς το «Βαριέμαι» ή εκείνη την ώρα που απλώς ξέρεις ότι το σώμα του ζητάει μια πιο έντονη δραστηριότητα, ένας εσωτερικός συναγερμός χτυπάει μέσα σου! Ενεργοποιούνται αμέσως οι γνωστές, επικριτικές εσωτερικές φωνές ενοχής. Φορτωνόμαστε την προσδοκία του διασκεδαστή 24/7, όμως ο πραγματικός στόχος είναι να είμαστε το ασφαλές τους λιμάνι, όχι ανιματέρ. Η βαρεμάρα δεν είναι πρόβλημα προς διόρθωση, αλλά ένας αναγκαίος, πολύτιμος, κενός χώρος. Είναι η στιγμή που ο εγκέφαλος του παιδιού κατεβάζει ταχύτητα από τα καταιγιστικά ερεθίσματα του χειμώνα (σχολείο, δομημένες δραστηριότητες, οθόνες) και αναγκάζεται να ψάξει μέσα του. Από εκεί γεννιέται η εσωτερική κινητοποίηση, η φαντασία και το ελεύθερο παιχνίδι. Είναι απολύτως εντάξει να πούμε με σταθερότητα και αγάπη: «Σε ακούω που βαριέσαι. Είναι μια ωραία ευκαιρία να ξεκουραστείς. Είμαι σίγουρη/ος ότι το μυαλό σου θα σκεφτεί κάτι όμορφο να κάνεις».
Τι γίνεται όμως με ένα δίχρονο; Στην πρώιμη παιδική ηλικία, η βαρεμάρα εκφράζεται ως υποδιέγερση ή υπερδιέγερση του νευρικού συστήματος. Το παιδί θα στο δείξει με το σώμα του. Κολλάει πάνω σου, γκρινιάζει ή πετάει αντικείμενα γιατί ο εγκέφαλός του βρίσκεται σε κατάσταση συναισθηματικής δυσφορίας και δεν μπορεί να φιλοσοφήσει τη βαρεμάρα του. Εδώ δεν χρειάζονται περίπλοκα παιχνίδια, αλλά συρρύθμιση. Λειτουργείς εσύ ως σταθεροποιητής, προσφέροντας απλά αισθητηριακά ερεθίσματα: κράτησέ το απαλά επάνω σου, δείξε του πώς να σε βρέχει απαλά ή να θάβει τα πόδια σου στην άμμο.
Σε αυτή και σε κάθε περίπτωση, είναι απαραίτητο να λειτουργήσουμε ως ομάδα με τον/τη σύντροφό μας (ή με όποιο υποστηρικτικό δίκτυο έχουμε). Ας παίξουν τα παιδιά στα σπίτια των γειτόνων, ή ας πάρει ο/η σύντροφος τα παιδιά στην παραλία για να κοιμηθείτε και μετά αλλάζετε τις βάρδιες.
Πώς θα ήταν όμως "διακοπές" αν δεν αλλάζαμε κάτι;
Αν βλέπετε ότι οι τέσσερις τοίχοι φέρνουν γκρίνια, ένταση και περισσότερη οθόνη, σπάστε το πλαίσιο. Πάρτε νερά, καπέλα και βγείτε έξω. Η φύση, η θάλασσα, το χώμα, η αυλή, ακόμα και το παγκάκι στο πάρκο ρυθμίζουν το νευρικό σύστημα των παιδιών χωρίς εσείς να κάνετε τίποτα. Όταν είμαστε έξω, τα όρια χαλαρώνουν φυσικά, οι «καλές συμπεριφορές» δεν στριμώχνονται και οι γονείς μπορούμε απλώς να καθίσουμε και να παρατηρούμε, παίρνοντας τη δική μας ανάσα. Αφήστε το αυστηρό πρόγραμμα (το πότε) για χάρη της καλοκαιρινής χαλάρωσης και κρατήστε ζωντανό τον ρυθμό της σύνδεσης. Τα παιδιά απορρυθμίζονται όταν χάνεται η αίσθηση της συναισθηματικής ασφάλειας, όχι αν φάνε ή κοιμηθούν λίγο αργότερα.
Ας δούμε μερικά καλοκαιρινά σκηνικά για ιδέες επιβίωσης και σύνδεσης
- Στο σπίτι: Μιλήστε για την κούρασή σας βάζοντας ένα προσωπικό όριο με καλοσύνη: «Το σώμα μου είναι πολύ κουρασμένο τώρα. Μπορώ να είμαι εδώ στον καναπέ και να σε βλέπω και δεν μπορώ να χτίσω μαζί σου». Τα παιδιά σέβονται την αλήθεια μας πολύ περισσότερο από ένα παιχνίδι γεμάτο εκνευρισμό.
- Με τους παππούδες: Εδώ που ακόμα και εκείνοι οι κανόνες που είχες εσύ ως παιδί στο ίδιο ακριβώς σπίτι ανατρέπονται! Περισσότερα παγωτά, ύπνος χωρίς αυστηρό ωράριο, και ατάκες που εσείς δεν θα λέγατε ποτέ στο παιδί σας. Χαλαρώστε. Ο συναισθηματικός δεσμός που έχετε χτίσει με το παιδί σας δεν πρόκειται να γκρεμιστεί από τις υποχωρήσεις της γιαγιάς. Δώστε χώρο στο παιδί να βιώσει τη διαφορετική, πλούσια δυναμική της οικογένειας. Πάρτε χρόνο για τον εαυτό σας, φορτίστε μπαταρίες και πάρτε το αγκαλιά το βράδυ, ή πείτε την καθιερωμένη τηλεφωνική καληνύχτα σας.
- Στο κάμπινγκ: Το χώμα, τα ξυπόλητα πόδια, η ελευθερία στη φύση ρυθμίζουν εκπληκτικά το νευρικό σύστημα, ακόμη κι αν υπάρξουν εκρήξεις από την κούραση και την υπερδιέγερση.
- Σε ένα μέρος που δεν έχετε ξαναπάει: Το άγνωστο περιβάλλον (καινούργιο δωμάτιο, ξένα κρεβάτια, διαφορετικές μυρωδιές και γεύσεις) φέρνει ανασφάλεια στο παιδι. Δεν σας κάνει σκηνές επίτηδες. Ζητά απεγνωσμένα ένα γνώριμο σημείο αναφοράς. Πάρτε μαζί το αγαπημένο του αρκουδάκι ή το μαξιλάρι του. Διατηρήστε μια μικρή τελετουργία αναλλοίωτη (π.χ. το νανούρισμα).
- Όταν θέλεις απλώς να αποσυρθείς: Για έναν εσωστρεφή γονέα, η πραγματική αποφόρτιση κρύβεται μερικές φορές στην ησυχία της μικρής, στενής του ομάδας, χωρίς την πίεση να πρέπει να βγει προς τα έξω. Είναι δικαίωμά σου να θέλεις να μείνεις μόνο με το παιδί σου και τον σύντροφό σου. Ο καθένας μας έχει διαφορετικές κοινωνικές ανάγκες και ξεκουράζεται με άλλους τρόπους. Σεβάσου τον δικό σου τρόπο επανεκκίνησης.
Απελευθερωθείτε από την προσδοκία ότι το καλοκαίρι (αλλά κι εσείς οι ίδιοι) πρέπει να είστε τέλειοι. Είναι απολύτως ανθρώπινο να χάσετε την υπομονή σας, να βαρεθείτε θανάσιμα να παίξετε στην άμμο, να σπάσετε τις ρουτίνες ή να φάει το παιδί σας πατατάκια για βραδινό επειδή εσείς εκείνη την ημέρα δεν είχατε κανένα ψυχικό απόθεμα να μαγειρέψετε.
Ακόμα και τότε, παραμένετε αρκετά καλοί γονείς. Η αγάπη και η σύνδεση δεν χάνονται τόσο απλά! Πού ξέρετε, ίσως μέσα σε αυτές ακριβως τις στιγμες... να ζήσετε το πιο όμορφο καλοκαίρι της ζωής σας.
Κι αν φωνάξετε, θυμηθείτε ότι μπορείτε πάντα να το πάρετε αγκαλιά και να πειτε: "Συγγνώμη που φώναξα, το σώμα μου ήταν πολύ κουρασμένο. Σε αγαπάω"
Φωτεινή Καραγρηγόρη
Εκπαιδευτικός ΠΕ87.09, MSSc Child Studies, M.Ed.
Certified Positive Discipline Trainer
Σύμβουλος Attachment Parenting
Ανακαλύψτε και το βιβλίο της Φωτεινής Καραγρηγόρη, Τα λάθη που θα κάνεις.
Η γονεϊκότητα δεν είναι διαγωνισμός γνώσεων. Είναι ζωντανή σχέση που παίρνει το σχήμα της από εσάς και το παιδί σας. Ελπίζω, καθώς θα γυρίζετε τις σελίδες, να βρίσκετε κομμάτια του εαυτού σας. Να νιώθετε ότι δεν είστε μόνοι ή μόνες. Ότι κάπου εκεί έξω υπάρχουν κι άλλοι που μαθαίνουν, δοκιμάζουν, σκοντάφτουν και συνεχίζουν. Όπως κι εσείς. Όπως κι εγώ. Αυτό είναι το «βιβλίο με τα λάθη που θέλω να κάνετε». Γιατί αυτά τα λάθη, όταν τα δούμε και τα αγκαλιάσουμε, γίνονται σκαλοπάτια για να φτάσουμε πιο κοντά ο ένας στον άλλον.
