Γράφει ο Στέφανος Ξενάκης στην εισαγωγή του βιβλίου του Το λεξικό της ζωής σου
Το πρωί που βγαίνεις από το σπίτι έχεις ταιριάξει τα ρούχα με τα παπούτσια σου. Θα φορούσες ποτέ δύο νούμερα μικρότερο παντελόνι ή φούστα; Δύο νούμερα μεγαλύτερη μπλούζα; Γιατί το κάνεις με τις λέξεις; Γιατί φοράς στενές λέξεις; Γιατί φοράς λέξεις που κρέμονται πάνω σου;
Οι λέξεις είναι το ύφασμα από το οποίο είναι φτιαγμένες οι σκέψεις και τα συναισθήματά σου. Όταν βάζεις μια λέξη να κάνει δουλειά που δεν της αναλογεί, θα το πληρώνεις ακριβά. Θα προσλάμβανες ποτέ υδραυλικό να κάνει δουλειά ηλεκτρολόγου;
Στο σχολείο νομίζαμε ότι το «όποιος βιάζεται σκοντάφτει» ερχόταν σε αντίθεση με το «γοργόν και χάριν έχει». Άλλο όμως βιάζομαι, άλλο πηγαίνω γρήγορα. Η λέξη βιάζομαι εμπεριέχει βία, καταναγκασμό κι επιβολή. Η λέξη γρήγορα προσδιορίζει ταχύτητα. Τι σχέση μπορεί να έχει η ταχύτητα με την επιβολή;
«Ο εαυτός μας δεν χρειάζεται αυστηρότητα. Συνέπεια χρειάζεται». Το άκουσα πρόσφατα στην ομιλία ενός καλού φίλου. Η συνέπεια χτίζει αυτοπειθαρχία, άρα κι αποτελέσματα. Η αυστηρότητα φέρνει με μαθηματική ακρίβεια αυτοτιμωρία, δυνητικά κι αρρώστια.
Πόσο μπορεί να απέχει ο παράδεισος από την κόλαση; Μια λέξη.
Άλλο φταίω, άλλο έχω ευθύνη. Το φταίω αναφέρεται σε σφάλμα κι ενοχή. Αναλαμβάνω ευθύνη σημαίνει ότι έχω συναίσθηση της ευθύνης που μου αναλογεί. Συναίσθηση σημαίνει επίγνωση. Τι σχέση μπορεί να έχει η επίγνωση με την ενοχή;
«Είμαι τυχερός». Συχνά τους διορθώνω. «Δεν είσαι τυχερός. Ευλογημένος είσαι». Η τύχη στηρίζεται στην τυχαιότητα (τεύχω = δημιουργώ) Όσο λιγότερο δημιουργείς τόσο περισσότερο θα εξαρτάσαι από την τύχη. Ευλογία (ευ + λόγος) σημαίνει σωστός λόγος (σκέψη). Είναι το ίδιο να βαράς στα κουτουρού και το ίδιο να στοχεύεις με ακρίβεια;
«Μας λυπήθηκε ο Θεός», μου είπε πρόσφατα μια φίλη, όταν ανατράπηκαν προς το καλύτερο κάποια δεδομένα της ζωής της.
«Ο Θεός δεν σας λυπήθηκε. Ο Θεός σας αγαπάει», της είπα. «Εργάζεσαι σκληρά γι’ αυτό που ποθείς. Δεν χρειάζεσαι ελεημοσύνη. Υποστήριξη χρειάζεσαι». Το ένα θα σε πηγαίνει στην ανημπόρια, το άλλο στην πληρότητα. Οι λέξεις είναι το GPS σου. Επίλεξε σωστό προορισμό. Επίλεξε σωστές λέξεις.
Κάθε λέξη είναι σαν μια νότα. Δονεί και δονείται. Αγγίζει κύτταρα και νευρώνες και διεγείρει συναισθήματα. Ανάμεσα σε υπέροχες λέξεις που ανακάλυψα ψάχνοντας για το βιβλίο αυτό, είναι η λέξη «ομοιόσπλαχνος», συνώνυμη της λέξης «φίλος». Το ίδιο λένε, όμως με διαφορετικό τρόπο. Το «ομοιόσπλαχνος» ταρακουνάει την ψυχή σου. Ως συνώνυμη της ενοχής, βρήκα την «αξιοτιμωρησία». Ίδιο νόημα, διαφορετική δόνηση. Αν συνδυάσεις τις σωστές νότες, θα φτιάξεις μοναδικές μελωδίες. Αν συνδυάσεις τις σωστές λέξεις, θα αλλάξεις ζωές.
Η γλώσσα μας διαθέτει απαράμιλλο πλούτο και ακρίβεια και με μονολεξία μπορεί να περιγράψει σχεδόν τα πάντα, όπως ορθά αναφέρει ο Barry Unsworth στο βιβλίο του The Greeks Have A Word For It. Όντως, εμείς οι Έλληνες διαθέτουμε λέξεις για τα πάντα. Συχνά όμως τις αγνοούμε ή, ακόμα χειρότερα, τις περιφρονούμε.
Η γλώσσα μας όμως δεν είναι μαυσωλείο. Είναι ζωντανός οργανισμός, κι ως τέτοιος οφείλει να εξελίσσεται, να προσαρμόζεται και να ανανεώνεται στη διαχρονία, όταν οι ομιλητές της αλληλεπιδρούν με συνομιλητές άλλων συστημάτων.
Παραθέτω από την εξαιρετική Ted ομιλία της Σπυριδούλας Βαρλοκώστα:
«Φλεξάρω, τρολάρω, τσίλαρε. Θα κριντζάρετε τώρα που βλέπετε και ακούτε μια καθηγήτρια πανεπιστημίου να τα λέει αυτά. Κινδυνεύει η γλώσσα από τη γλώσσα της νεολαίας; Οδηγείται σε φθορά; Τουναντίον. Για τους γλωσσολόγους, ο δανεισμός είναι ανανέωση, είναι αιμάτωση και σίγουρα όχι φθορά».
Δεν μπορώ να συμφωνήσω περισσότερο.
Για τις ανάγκες του βιβλίου αυτού, μελέτησα περισσότερα από 50 λεξικά. Από το Ομηρικό Λεξικό και το Λεξικό Της Ελληνικής Γλώσσης του Σκαρλάτου Βυζάντιου (1852), μέχρι το Αντιλεξικό του Βοσταντζόγλου και το Πόθεν Και Διατί του Μιχαήλ Ιατρού. Από το Λεξικό Της Πιάτσας του Βρασίδα Καπετανάκη και το Λεξικό Του Απόλυτου Κυνισμού, μέχρι το Αθωνικό, το Γελαστικό και το Μαύρο Λεξικό. Από τα Συνώνυμα Και Συγγενικά Της Ελληνικής Γλώσσας. Τέχνες Και Σύνεργα του Πέτρου Βλαστού (1931) και το Λεξικό Της Καθαρεύουσας του Χάρη Πάτση, μέχρι το Αλφαβητάρι Του Τρόμου και τα Καλιαρντά.
Δεν γνώριζα τι ακριβώς έψαχνα, όμως κάτι μέσα μου μου έλεγε να συνεχίσω να ψάχνω. Από τη μία ανακάλυπτα μαγικές λέξεις, που με συνέπαιρναν κι αναζητούσα ιστορίες να τις ταιριάξω, από την άλλη έψαχνα τις κατάλληλες λέξεις για να παντρέψω τις δικές μου ιστορίες. Κάτι σαν προξενιό. Κι είναι μεγάλη η ευθύνη της προξενήτρας.
Tο περιεχόμενο του βιβλίου αυτού μεταβλήθηκε πολλές φορές μέχρι να βρει την τελική του μορφή. Υποτίμησα το μέγεθος της έρευνας που χρειάστηκε να κάνω και χαίρομαι πολύ γι’ αυτό, γιατί μου έδωσε τον χρόνο να σκαλίσω κι άλλο τις λέξεις. Κι όσο τις σκάλιζα τόσο σκάλιζα και το μέσα μου και κυρίως σημεία που δεν γνώριζα ότι χρειάζονταν σκάλισμα. Πώς είναι το οδοντικό νήμα (dental floss) που καθαρίζει τα δόντια; Εδώ ήταν κάτι σαν νοητικό νήμα (mental floss), που καθάριζε μέρη του μυαλού μου που είχαν πιάσει πέτρα, αλλά το αγνοούσα.
Μπορείς να το πεις λεξικό, αλλά μπορείς να το πεις και τσελεμεντέ, όπως τα βιβλία που τα παλιά χρόνια μάς μάθαιναν με συνταγές πώς να φτιάξουμε ένα φαγητό. Κάθε λέξη είναι κι ένα φαγητό και υπάρχουν οδηγίες για το πώς να το μαγειρέψεις, ή κάποιες φορές πώς να το αποφύγεις. Βλέπεις, κάποιες λέξεις είναι σαν τη ζάχαρη και δεν κάνουν καλό. Κάποιες άλλες είναι σαν τα φρούτα και τα λαχανικά, γεμάτες βιταμίνες. Θες ιδανικά να συνοδεύουν κάθε σου γεύμα.
Μη νιώσεις την ανάγκη να συμφωνήσεις με όσα θα διαβάσεις. Δώσ’ τους όμως την ευκαιρία να μπουν μέσα σου. Ίσως φροντίσουν και το δικό σου μυαλό, όπως φρόντισαν και το δικό μου. Μπορεί και το δικό σου να έχει σκοτεινές γωνιές που ίσως αγνοείς.
Εύχομαι να σου αρέσει.
Ανακαλύψτε το!
