Κι αν η Οδύσσεια δεν αφηγείται μόνο το ταξίδι ενός ανθρώπου προς την πατρίδα του, αλλά και τη διαδρομή που καλείται να κάνει ο καθένας μας προς τον ίδιο του τον εαυτό;
Πίσω από τις περιπέτειες του Οδυσσέα, τους θεούς, τα μυθικά πλάσματα και τους κινδύνους του ταξιδιού μπορούν να αναγνωριστούν φόβοι, επιθυμίες, αδυναμίες και εσωτερικές συγκρούσεις που παραμένουν εντυπωσιακά οικείες μέχρι σήμερα. Στη Μυστική Οδύσσεια, η Ιουλία Πιτσούλη προσεγγίζει το ομηρικό έπος ως έναν χάρτη αυτογνωσίας, αναζητώντας στα πρόσωπα και στα επεισόδιά του τα σύμβολα μιας εσωτερικής πορείας προς την αφύπνιση και την προσωπική μας «Ιθάκη».
Ήδη από την πρώτη ραψωδία τίθεται ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα αυτής της διαδρομής: η προσωπική ευθύνη. Οι θεοί συζητούν στον Όλυμπο για την ανθρώπινη τάση να αποδίδουμε στη μοίρα ή σε εξωτερικές δυνάμεις τις δυσκολίες που συναντάμε, ακόμη κι όταν αυτές αποτελούν συνέπεια των δικών μας επιλογών. Η περιπλάνηση του Οδυσσέα αποκτά έτσι μια δεύτερη ανάγνωση. Δεν είναι μόνο μια αλληλουχία εξωτερικών εμποδίων, αλλά και μια πορεία κατά την οποία ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με όσα τον κρατούν μακριά από τον πραγματικό του προορισμό.
Οι σύντροφοι του Οδυσσέα, οι οποίοι έχουν πλέον χαθεί όταν αρχίζει η αφήγηση, μπορούν να ιδωθούν ως διαφορετικές πλευρές του ανθρώπινου νου: επιθυμίες, παρορμήσεις, λανθασμένες πεποιθήσεις και προσκολλήσεις. Η απώλειά τους συμβολίζει, σε αυτή την ερμηνεία, τη σταδιακή αποδέσμευση από ό,τι μας εμποδίζει να προχωρήσουμε. Για να επιστρέψει κανείς στην «πατρίδα» του, χρειάζεται πρώτα να εγκαταλείψει ορισμένες ψευδαισθήσεις που μέχρι τότε θεωρούσε αναπόσπαστο κομμάτι του εαυτού του.
Ο ίδιος ο Οδυσσέας βρίσκεται καθηλωμένος για χρόνια στο νησί της Καλυψώς. Έχει αφήσει πίσω του τους μεγαλύτερους κινδύνους του ταξιδιού, κι όμως παραμένει ακίνητος. Η Καλυψώ δεν λειτουργεί απλώς ως ένα ακόμη εμπόδιο στον δρόμο του ήρωα. Συμβολίζει εκείνη την κατάσταση στην οποία ο άνθρωπος βολεύεται τόσο πολύ, ώστε ξεχνά σταδιακά πού ήθελε αρχικά να φτάσει. Οι ανάγκες του καλύπτονται, η ζωή μπορεί να είναι ακόμη και ευχάριστη, αλλά κάτι ουσιαστικό λείπει.
Κάποια στιγμή, όμως, έρχεται η αφύπνιση. Στον μύθο, οι θεοί αποφασίζουν ότι έχει φτάσει η ώρα να επιστρέψει ο Οδυσσέας. Σε προσωπικό επίπεδο, αυτή η στιγμή μπορεί να είναι μια κρίση, μια απώλεια, μια έντονη αίσθηση ανικανοποίητου ή απλώς η συνειδητοποίηση ότι δεν θέλουμε να συνεχίσουμε να ζούμε στατικά. Το σημαντικό δεν είναι μόνο να καταλάβουμε ότι κάτι πρέπει να αλλάξει, αλλά και να περάσουμε από τη σκέψη στη δράση.
Ακριβώς αυτή τη μετάβαση εκφράζει και η ιστορία του Τηλέμαχου. Όταν τον συναντά η Αθηνά, ο νεαρός γιος του Οδυσσέα αισθάνεται ανήμπορος απέναντι στους μνηστήρες που έχουν καταλάβει το σπίτι του. Δεν αντιδρά, παρότι γνωρίζει ότι η κατάσταση τον αδικεί. Η Αθηνά, ως σύμβολο φρόνησης και σοφίας, δεν λύνει το πρόβλημα για λογαριασμό του. Τον ωθεί να κινηθεί: να μιλήσει, να διεκδικήσει, να ταξιδέψει, να αναζητήσει απαντήσεις.
Εδώ βρίσκεται ίσως ένα από τα πιο σύγχρονα μηνύματα της ομηρικής ιστορίας: Η βοήθεια δεν έρχεται πάντοτε με τη μορφή μιας έτοιμης λύσης. Μπορεί να εμφανιστεί ως μια σκέψη, μια συμβουλή ή μια νέα ματιά που μας κάνει να συνειδητοποιήσουμε ότι διαθέτουμε περισσότερη δύναμη από όση πιστεύαμε.
Η Ιουλία Πιτσούλη έγραψε τη Μυστική Οδύσσεια μετά από πολυετή έρευνα στο ομηρικό κείμενο. Στο βιβλίο της το ταξίδι του Οδυσσέα για την Ιθάκη είναι η επιστροφή σε έναν ουσιαστικότερο εαυτό. Και όπως συμβαίνει με τον Οδυσσέα και τον Τηλέμαχο, αυτή η επιστροφή αρχίζει τη στιγμή που αποφασίζουμε να μην αφήσουμε άλλο τον φόβο, την ατολμία ή τη συνήθεια να μας κρατούν ακίνητους.
Σε κάθε κεφάλαιο του βιβλίου παράλληλα με την πρωτότυπη πλοκή, ανακαλύπτουμε την ουσία, τα πραγματικά νοήματα και τους συμβολισμούς των μύθων, καθώς και ερωτήματα απευθύνονται στον εαυτό μας, όπως για παράδειγμα:
Στη ραψωδία Δ «Μπορείς να κρατήσεις το όραμά σου καθαρό και ανεπηρεάστο από τις εξωτερικές μεταβολές;»
Στη ραψωδία Ι «Για ποιο πράγμα κάνεις πολύ θόρυβο γύρω από τον εαυτό σου; Ποιος είναι ο Πολύφημος μέσα σου;»
Στη ραψωδία Ψ «Έχεις σκεφτεί ότι πολλά από αυτά που θεώρησες φοβερά ή υπέροχα ήταν πλάσματα της φαντασίας σου και ότι ο νους σου τους έχει αποδώσει υπερβολικές διαστάσεις;»
Η Ιουλία Πιτσούλη εκτός από τον Οδυσσέα, έχει αναλύσει και τον Ηρακλή, φέρνοντας το νόημα των άθλων του στο σήμερα και δίνοντάς του τη διάσταση του ήρωα μέσα μας. Ανακαλύψτε τα βιβλία της.
