Ένα σκάφος που ξεκίνησε το ταξίδι του το 1977 ετοιμάζεται να φτάσει σε μια απόσταση όπου ακόμη και το φως χρειάζεται 24 ώρες για να το προσεγγίσει από τη Γη. Τι σημαίνει αυτό και γιατί μας αφορά περισσότερο απ’ όσο φανταζόμαστε;
Σκεφτείτε να στέλνετε μια ερώτηση μ' ένα μήνυμα και να γνωρίζετε ότι, ακόμη κι αν ταξιδεύει με την απίστευτη ταχύτητα του φωτός, θα φτάσει στον προορισμό του... αύριο. Και ότι η απάντηση θα επιστρέψει σε εσάς... μεθαύριο.
Επιστήμονες της NASA το 1976 προετοιμάζουν το Voyager 1 για το ταξίδι του.
Για τους ανθρώπους που επικοινωνούν σήμερα με το Voyager 1, αυτή η συνθήκη πλησιάζει ένα ξεχωριστό ορόσημο. Στις 18 Νοεμβρίου το σκάφος θα γίνει το πρώτο ανθρώπινο δημιούργημα που θα βρεθεί σε απόσταση μίας ημέρας φωτός από τη Γη, περίπου 26 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά.
Ο αριθμός είναι τόσο μεγάλος, που δύσκολα αποκτά νόημα στην καθημερινή μας εμπειρία. Η ιδέα, όμως, είναι συγκλονιστικά απλή: έχουμε στείλει κάτι δικό μας τόσο μακριά, ώστε ακόμη και το φως χρειάζεται μια ολόκληρη μέρα για να το φτάσει.
Τι είναι, τελικά, μια ημέρα φωτός;
Παρά το όνομά της, η «ημέρα φωτός» (light-day), δεν μετρά χρόνο. Μετρά απόσταση – εκείνη που διανύει το φως μέσα σε 24 ώρες. Όπως το έτος φωτός αντιστοιχεί στην απόσταση που καλύπτει το φως σε έναν χρόνο, έτσι και η ημέρα φωτός μάς βοηθά να περιγράψουμε τεράστιες διαστημικές αποστάσεις.
Για να αποκτήσουμε ένα μέτρο σύγκρισης, το φως από τη Σελήνη χρειάζεται περίπου 1,3 δευτερόλεπτα για να φτάσει στη Γη. Από τον Ήλιο, περίπου οκτώ λεπτά και είκοσι δευτερόλεπτα. Στην περίπτωση του Voyager 1, μιλάμε πλέον για ένα ολόκληρο εικοσιτετράωρο.
Ένα ταξίδι που ξεκίνησε πριν από σχεδόν μισό αιώνα
Το Voyager 1 εκτοξεύτηκε στις 5 Σεπτεμβρίου 1977. Την ίδια χρονιά ο Μανώλης Ανδρόνικος ανακάλυψε τον τάφο του Φιλίππου Β' στη Βεργίνα, πεθαίνει η Μαρία Κάλλας και ο Έλβις Πρίσλεϊ, η Ισπανία διεξάγει τις πρώτες δημοκρατικές εκλογές μετά από τον Εμφύλιο και στους κινηματογράφους κάνει πρεμιέρα μια ταινία επιστημονικής φαντασίας που προκαλεί πάταγο με τα ειδικά εφέ της, ο Πόλεμος των Άστρων.
Η αποστολή Voyager είχε αρχικούς προορισμούς τον Δία και τον Κρόνο μας έδωσε πολύτιμα δεδομένα για τους δύο γίγαντες του πλανητικού μας συστήματος. Όμως το ταξίδι δεν τελείωσε εκεί. Τον Αύγουστο του 2012, πέρασε στον διαστρικό χώρο, έξω από την ηλιόπαυση: το όριο της «φυσαλίδας» σωματιδίων και μαγνητικών πεδίων που δημιουργεί ο Ήλιος. Έγινε έτσι το πρώτο ανθρώπινο κατασκεύασμα που έφτασε σε αυτή την περιοχή και μισό αιώνα μετά εξακολουθεί ακούραστα να συλλέγει επιστημονικά δεδομένα, καθώς 2 από τα 11 επιστημονικά του όργανα είναι ακόμα σε λειτουργία.
Τα δαχτυλίδια του Κρόνου όπως τα φωτογράφισε το Voyager 1 το 1981 χρησιμοποιώντας υπεριώδη, ιώδη και πράσινα φίλτρα.
Η ημέρα φωτός δεν είναι κάποιο φυσικό σύνορο που θα διασχίσει. Δεν υπάρχει κάποια γραμμή που χωρίζει δύο περιοχές του Διαστήματος. Είναι ένας συμβολισμός για να αντιληφθούμε πόσο μακριά έχει φτάσει η ανθρώπινη αυτή κατασκευή ύστερα από 49 χρόνια πορείας.
Και ίσως γι’ αυτό να μας συγκινεί: μεταφράζει έναν ασύλληπτο αριθμό (26 δισεκατομμύρια χιλιόμετρα) σε κάτι οικείο. Μία μέρα. Ένα διάστημα μέσα στο οποίο εμείς ξυπνάμε, δουλεύουμε, τρώμε, βλέπουμε μερικά επεισόδια Star Trek, κοιμόμαστε. Την ίδια ώρα, ένα σήμα διασχίζει το σύμπαν για να φτάσει σε μια μηχανή που εκτοξεύσαμε πριν μισό αιώνα.
Μαζί του ταξιδεύει και μια μικρή ιστορία της Γης
Το Voyager 1 εκτός από επιστημονικά όργανα έχει μαζί του τον περίφημο Χρυσό Δίσκο, μια ιδιότυπη χρονοκάψουλα του ανθρώπινου πολιτισμού.
Ο Χρυσός Δίσκος περιέχει εικόνες, φυσικούς ήχους, μουσικές από διαφορετικές εποχές και πολιτισμούς, καθώς και χαιρετισμούς σε 55 γλώσσες. Η επιλογή έγινε από επιτροπή με επικεφαλής τον Carl Sagan, με σκοπό να μεταφέρει μια ιστορία του κόσμου μας σε όποιον ενδεχομένως τον ανακαλύψει, μετά από χιλιάδες χρόνια. (Στην ειδική σελίδα της NASA μπορείτε να δείτε όλο το περιεχόμενο του δίσκου.)
Μέσα σε αυτό το μελετημένο επιστημονικό εγχείρημα υπάρχει και μια βαθιά ανθρώπινη χειρονομία: Η επιθυμία να συστηθούμε. Να πούμε ότι στον πλανήτη μας υπήρχαν θάλασσες και πουλιά, μουσική και γλώσσες, Υπάρχουν και νοήμονα όντα που αναρωτιούνταν τι βρίσκεται πέρα από τον ορίζοντά τους.
Ο Χρυσός Δίσκος του Voyager 1, το μήνυμα της ανθρωπότητας προς το άπειρο.
Γιατί να μας νοιάζει κάτι τόσο μακρινό;
Για όποιον δεν είναι επιστήμονας, το Voyager 1 προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο σκέψης για το τι σημαίνει πρόοδος. Δεν είναι ένα ξέσπασμα με συνεχείς κορυφώσεις, αλλά μια προσπάθεια που μπορεί να συνεχίζεται επί δεκαετίες. Γνώση που χτίζεται με υπομονή και περιέργεια που δεν εξαντλείται όταν ολοκληρωθεί ο πρώτος στόχος.
Αυτή η ασύλληπτη απόσταση δεν μας κάνει να νιώθουμε ασήμαντοι. Μπορεί να μας θυμίζει και το αντίθετο: πόσα μπορεί να πετύχει ένα είδος που κατοικεί σε έναν μικρό πλανήτη, όταν παρατηρεί, συνεργάζεται και επιμένει να θέτει ερωτήματα. Μία ημέρα φωτός μακριά, ταξιδεύει μια μηχανή και μαζί της ταξιδεύει και κάτι πολύ οικείο: η ανάγκη μας να καταλάβουμε τον κόσμο.
Και ένα από τα σημαντικότερα πράγματα που μπορούμε να πάρουμε από την αποστολή του Voyager 1 αποτυπώνεται σε αυτή τη φωτογραφία του, όπου μετά βίας διακρίνεται μια μπλε τελεία με φόντο τον κόσμο. Αυτή η μπλε τελεία που τραβήχτηκε το 1990 είναι η Γη. Αυτή η μπλε τελεία περιλαμβάνει όλη την αγάπη, όλο το μίσος, όλα τα όνειρα, όλες τις ιδέες, όλους τους ανθρώπους που έζησαν και θα ζήσουν ποτέ. 
Μια από τις σημαντικότερες φωτογραφίες στην ιστορία της ανθρωπότητας, η μπλε τελεία.
Βιβλία για να συνεχίσουμε το ταξίδι
Δεν χρειάζεται να είμαστε αστροφυσικοί για να αναρωτηθούμε πώς γεννιούνται τα άστρα, τι υπάρχει πέρα από το ηλιακό μας σύστημα ή ποια είναι η θέση μας στο Σύμπαν. Τα παρακάτω βιβλία εκλαϊκευμένης επιστήμης προσφέρουν μια συναρπαστική περιήγηση στον κόσμο της αστροφυσικής με εύληπτο και κατανοητό τρόπο.
Προς τ’ άστρα, Παύλος Καστανάς
Από τους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος και τη γέννηση των άστρων μέχρι τις μαύρες τρύπες και την αναζήτηση εξωγήινης ζωής, o αστροφυσικός Παύλος Καστανάς (Astronio) προσφέρει μια προσιτή περιήγηση στην αστροφυσική. Η νέα, ενημερωμένη και συμπληρωμένη έκδοση περιλαμβάνει πρόσθετο περιεχόμενο και ανανεωμένη εικονογράφηση. Είναι η πρότασή μας για όσους θέλουν να ξεκινήσουν από την περιέργεια που γεννά η διαστημική εξερεύνηση και να προχωρήσουν στα μεγάλα ερωτήματα του Σύμπαντος. Αξίζει πραγματικά να ακολουθήσετε το κανάλι του Astronio στο Youtube όπου μπορείτε να παρακολουθήσετε πολύ ενδιαφέροντα βίντεο αστροφυσικής.
Η αρχή: 14 δισεκατομμύρια χρόνια κοσμικής εξέλιξης, Neil deGrasse Tyson
Πώς φτάσαμε από τις απαρχές του Σύμπαντος στους γαλαξίες, στους πλανήτες και στη ζωή; Συνδυάζοντας αστροφυσική, κοσμολογία, γεωλογία και βιολογία, ο διάσημος Αμερικάνος αστροφυσικός συνδέει την ανθρώπινη ιστορία με την πολύ μεγαλύτερη ιστορία του κόσμου. Το προτείνουμε σε όσους θέλουν να δουν τη μεγάλη εικόνα και να κατανοήσουν γιατί η αναζήτηση της προέλευσής μας μάς οδηγεί αναπόφευκτα στα άστρα.
Ανάμεσα σε γίγαντες και νάνους: Μια συζήτηση για τα αστέρια, Γιάννης Κοντογιάννης
Τι γνωρίζουμε για τα αστέρια και πώς φτάσαμε να το γνωρίζουμε; Ο αστροφυσικός Γιάννης Κοντογιάννης παρουσιάζει τη μελέτη τους ως μια ζωντανή ανθρώπινη περιπέτεια ανακάλυψης, γεμάτη ερωτήματα, παρατηρήσεις και ανοιχτά μυστήρια. Με ξεχωριστή θέση για τον Ήλιο, το κοντινότερο άστρο μας, συνδέει όσα συμβαίνουν στον ουρανό με την προέλευση και την καθημερινή μας ζωή. Η πρότασή μας για όσους θέλουν να γνωρίσουν καλύτερα τα άστρα προς τα οποία στρέφουμε το βλέμμα και τις διαστημικές αποστολές μας.
