Γράφει η συγγραφέας και εικονογράφος Μαρίνα Γιώτη στο νέο της βιβλίο Αφού δεν φταίω!
Τα παιδιά αρχίζουν να καταλαβαίνουν περίπου από την ηλικία των 4 ετών ότι οι πράξεις τους έχουν αποτέλεσμα –καλό ή κακό– και ότι εκείνα έχουν τη δύναμη να επιλέξουν. Όταν το παιδί σας προσπαθήσει να κατηγορήσει κάποιον άλλο για τη συμπεριφορά του ή το λάθος του, στρέψτε τη συζήτηση στις επιλογές του και στον τρόπο που αντιδρά σε όσα συμβαίνουν γύρω του. Είναι σημαντικό να του δείξετε ότι, ανεξάρτητα από τις καταστάσεις, έχει μια σειρά από επιλογές που μπορεί να ακολουθήσει αναφορικά με τη συμπεριφορά του. Μπορεί οι εξωτερικές συνθήκες να μην το διευκόλυναν, ποιες ήταν όμως οι επιλογές που θα μπορούσε να ακολουθήσει ώστε τα πράγματα να είχαν μια διαφορετική έκβαση;
Η ΑΡΧΗ ΤΟΥ «90/10»:
Έχει αποδειχτεί ότι το 10% των προβλημάτων μας είναι τυχαία γεγονότα που συμβαίνουν καθημερινά. To 90% των προβλημάτων μας είναι το αποτέλεσμα των δικών μας αντιδράσεων σε αυτά τα γεγονότα.
Γιατί είναι σημαντικό να αποδεχόμαστε τα λάθη μας;
Όλα τα παιδιά σε κάποια φάση της ζωής τους ξεκινούν να λένε δικαιολογίες για τη συμπεριφορά τους, επειδή ενδεχομένως δεν θέλουν να παραδεχτούν το λάθος τους. Δεν χρειάζεται να ανησυχήσετε γι’ αυτή τη συμπεριφορά, μια και είναι ένα βασικό στάδιο της ανάπτυξής τους. Είναι όμως σημαντικό να αντιμετωπίσετε αυτή την τάση, ώστε να μη μετατραπούν σε ενήλικες που αρνούνται να παραδεχτούν τα σφάλματά τους και δεν μπορούν να διαχειριστούν την κριτική.
Προκειμένου να ξεκινήσει το παιδί να αναλαμβάνει την προσωπική του ευθύνη, καλό είναι να του μάθουμε εμείς να διακρίνει τη διαφορά ανάμεσα στη δικαιολογία και στην εξήγηση των γεγονότων:
Εξήγηση
Η εξήγηση εμπεριέχει την προσωπική ευθύνη για όλα όσα ενδεχομένως έχουν συμβεί. Στόχος της εξήγησης είναι να βοηθήσει εμάς και τους άλλους να κατανοήσουμε μια κατάσταση.
Δικαιολογία
Η δικαιολογία επιρρίπτει την ευθύνη σε οποιονδήποτε άλλο πλην του εαυτού μας. Με τη δικαιολογία, η ευθύνη ενός λάθους μετατίθεται σε κάποιον τρίτο. Είναι συχνό φαινόμενο, όχι μόνο σε παιδιά αλλά και σε ενήλικες, να μην έχουν διαχωρίσει τις δύο έννοιες στο μυαλό τους.
ΠΩΣ ΝΑ ΜΗ ΒΑΛΕΤΕ ΤΟ ΠΑΙΔΙ ΣΑΣ ΣΕ ΑΜΥΝΑ
- Μιλήστε για τις συνέπειες – όχι για την τιμωρία: Η τιμωρία έχει σκοπό να προκαλέσει πόνο ή στέρηση για να «μάθει το μάθημά του» το παιδί. Συνήθως προκαλεί φόβο, ντροπή ή ακόμα και αντίδραση. Αντίθετα, οι συνέπειες είναι λογικές και σχετικές με τη συμπεριφορά, συνδέονται άμεσα με την επιλογή που έκανε το παιδί, το βοηθούν να σκεφτεί, να μάθει και να διορθώσει. Οι συνέπειες λειτουργούν καλύτερα, γιατί χτίζουν αίσθημα ευθύνης, όχι ενοχής, και καλλιεργούν το εσωτερικό κίνητρο. Δεν ταπεινώνουν, δεν φοβίζουν και ενισχύουν την ενσυναίσθηση.
- Μάθετε στα παιδιά να αποδέχονται τα λάθη τους χωρίς ντροπή: Όταν κάνουν λάθος, δείξτε κατανόηση. Όλοι κάνουμε λάθη. Το σημαντικό είναι να καταλάβουμε τι έγινε και να το διορθώσουμε. Όταν το παιδί δεν φοβάται την επίπληξη, θα νιώθει πιο έτοιμο να αναλάβει την ευθύνη του.
- Γίνετε το πρότυπό τους: Παραδεχτείτε πρώτα εσείς τα λάθη σας. Αυτό είναι ίσως το πιο δυνατό μάθημα – η υπευθυνότητα φαίνεται από τη στάση μας.
- Μιλήστε με ερωτήσεις, όχι με κατηγορίες: Ακούστε την ανάγκη προτού διορθώσετε τη συμπεριφορά. Έτσι, βοηθάτε το παιδί σας να αναλύσει τη συμπεριφορά του και να σκεφτεί μόνο του τι ευθύνη είχε. Αντί για «Γιατί το έκανες αυτό;» δοκιμάστε «Τι νομίζεις ότι συνέβη; Πώς νιώθεις γι’ αυτό; Τι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά;».
- Δείξτε πώς διορθώνουμε ένα λάθος: Η διορθωτική δράση είναι η πιο υγιής μορφή ανάληψηςευθύνης και μπορείτε να την κάνετε μαζί. «Έριξες το νερό; Εντάξει. Τι μπορούμε να κάνουμε τώρα; Να φέρουμε ένα πανί;» Η επιβράβευση δεν χρειάζεται να είναι υλική – η αναγνώριση Ενισχύστε τη θετική ευθύνη: είναι το πιο δυνατό μπράβο. «Μου άρεσε που είπες την αλήθεια, ακόμα κι αν ήταν δύσκολο».
Ανακαλύψτε το νέο βιβλίο της Μαρίνας Γιώτη, Αφού δεν φταίω!, ένα βιβλίο με χιούμορ για τον σεβασμό, την ανάληψη ευθύνης και την αποδοχή της κριτικής που συνδέονται με την υψηλή αυτοεκτίμηση και την ψυχική ανθεκτικότητα.
